Onder de loep: craniosacraaltherapie

Craniosacraaltherapie is een van de vele alternatieve geneeswijzen die de wereld kent. Het is een therapie die beweert ontspanning in het lichaam teweeg te brengen door lichte aanrakingen. Je kunt bij een craniosacraaltherapeut terechtkomen wanneer je bijvoorbeeld last hebt van hoofdpijn, nekpijn of rugpijn. Maar ook voor ernstigere zaken zoals depressie, zou de behandeling soelaas kunnen bieden.

De therapie is best omstreden. In 2017 stak Arjen Lubach in zijn programma er de draak mee en een jaar later haalde zorgverzekering CZ de therapie uit het aanvullend pakket. Maar, wat is craniosacraaltherapie nu precies? Heeft de behandeling écht effect? In dit artikel duiken we de wereld van de craniosacraaltherapie in.

Wat is craniosacraaltherapie precies?

Craniosacraaltherapie komt voort uit de osteopathie. Osteopathie houdt zich bezig met de bewegingen van het lichaam en de weefsels in het lichaam, met name het bindweefsel. Net als de osteopaat, kijkt een craniosacraaltherapeut naar het lichaam als één geheel. Dit wordt ook wel holistisch genoemd.

De craniosacraaltherapeut behandelt het bindweefsel. De craniosacraaltherapeut maakt het zenuwstelsel vrij van blokkades. Deze ontspanning ontstaat de therapeut met zijn of haar handen op het bindweefsel werkt.

Bindweefsel vangt de bewegingen van het lichaam op en houdt het lichaam in vorm. Ook beschermt bindweefsel de organen in het lichaam. Vanuit de bewegingen in het zenuwstelsel, wordt het lichaam aangestuurd.

Tijdens een behandeling craniosacraaltherapie wordt – door middel van eb- en vloedbewegingen van het craniosacrale vocht in de hersenen – ontspanning tot stand gebracht. Het craniosacrale vocht is het vocht dat om het zenuwstelsel heen zit. De therapeut maakt de eb- en vloedbewegingen met zijn of haar handen. De therapeut maakt deze bewegingen omdat deze de beweging van het hersenvlies spiegelen. Liesbeth Schroen, voorzitster van de Nederlandse Cranio Sacraal Vereniging legt uit dat het lichaam deze beweging herkent en zich zodoende zal ontspannen. De therapeut blijft net zo lang met zijn of haar handen op één plek, tot de spanning verdwijnt.

De craniosacraaltherapeut voelt het ritme van het zenuwstelsel. Hij of zij voelt tijdens een behandeling waar een blokkade zit, dat is de plek waar de energie niet goed stroomt. Waar de energie niet stroomt, wordt energie naartoe gebracht of afgevoerd als er op een plek te veel van is.

Voor tal van klachten kan je bij een craniosacraaltherapeut terecht. Op de website van de Nederlandse Cranio Sacraal Vereniging staat dat de therapie onder andere zou helpen bij hoofdpijn, nekpijn, stressgerelateerde klachten, post-traumatische klachten en depressie.

De therapie is een populaire methode voor het behandelen van huilbaby’s. Ook oudere kinderen kunnen behandeld worden. Volgens de website van de Nederlandse Cranio Sacraal Vereniging kunnen kinderen behandeld worden voor onder andere ADHD, autisme, hooggevoeligheid en faalangst.

Helpt craniosacraaltherapie tegen hoofdpijn, migraine en nekpijn?

AandoeningBehandeling craniosacraaltherapieWaarNiet waarOnduidelijk
HoofdpijnDoor langer met handen op een plek te blijven, verdwijnt de blokkade op die plek, waardoor de klacht verminderd.   .Liesbeth Schroen, voorzitster NCSV:

Hoofdpijn kan uit de nek of schouders komen, maar het kan ook een andere oorzaak hebben vanuit het lichaam.
    XWetenschappelijk onderzoek:

Er zijn verschillende onderzoeken gedaan naar de therapie tegen hoofdpijn. Op een enkel onderzoek na, hebben de meeste onderzoeken positieve resultaten.   Een minpunt is dat er aan één onderzoek te weinig mensen hebben deelgenomen.
MigraineDezelfde behandeling als bij hoofdpijn.Liesbeth Schroen, voorzitster NCSV:

Bij migraine kan de klacht ook hormonaal zijn. Door naar het lichaam te luisteren, met de handen, kom je erachter waar de oorzaak zit.
            XWetenschappelijk onderzoek:

De onderzoekers zeggen dat craniosacraaltherapie inderdaad kan helpen om migraine te verlichten, maar zeggen ook dat er nog meer onderzoek naar moet worden gedaan. Minpunt is dat er weinig mensen aan het onderzoek deelnamen.
NekpijnDezelfde behandeling als bij hoofdpijn.Liesbeth Schroen, voorzitster NCSV:

Door langer op een plek te blijven waar spanning zit, verdwijnt de blokkade op die plek, waardoor de klacht verminderd.  
XWetenschappelijk onderzoek:

Onderzoekers concludeerden in 2016 dat de therapie veilig en effectief is tegen nekpijn. Minpunt is dat er weinig mensen aan het onderzoek deelnamen.

Is craniosacraaltherapie gevaarlijk?

Bij de Inspectie voor de Gezondheidszorg is één geval bekend van overlijden tijdens een craniosacraal behandeling. Een drie maanden oude baby overleed na een bezoek aan een craniosacraaltherapeut. Hier is wel wat nuance nodig. De man die de behandeling uitvoerde was geen geregistreerde therapeut. De therapeut vouwde het lichaampje dubbel, maar dit is geen craniosacrale behandeling. Op de opleiding tot craniosacraaltherapeut wordt deze methode ook niet aangeleerd, zegt de Nederlandse Cranio Sacraal Vereniging.

Craniosacraaltherapie kenmerkt zich door lichte aanrakingen. Craniosacraaltherapie is een complementaire behandeling en wordt ook zo aangeschreven, het is dus een therapie die naast de reguliere zorg gebruikt kan worden. De behandeling is dus niet gevaarlijk.

Opleiding tot craniosacraaltherapeut

In Nederland zijn er twee instellingen waar je je kunt laten opleiden tot craniosacraaltherapeut; het Upledger Instituut en de Peirsman Cranio Sacraal Academie. De opleiding tot therapeut is op hbo-niveau. Om af te studeren, moet je als student eerst een diploma HBO medische basiskennis in bezit hebben. Dit diploma moet kloppen volgens de PLATO-eisen. Wanneer een therapeut aan deze eisen voldoet, kan de therapie opgenomen worden in een aanvullend pakket van de zorgverzekering.

Vergoeding vanuit de aanvullende verzekering

Voor dit artikel zijn er vier grote zorgverzekeringen onder de loep genomen; Zilveren Kruis, VGZ, Menzis en CZ. In de infographic hieronder zie je of en hoe craniosacraaltherapie door hen vergoed wordt vanuit de aanvullende verzekering.

CZ heeft in 2018 besloten craniosacraaltherapie uit het aanvullend pakket te halen. Uit hun eigen onderzoek bleek dat het draagvlak voor deze en een aantal andere therapieën, minder was dan 12%. Ook bleek dat er van de therapieën weinig gebruik werd gemaakt. De reden dat Menzis craniosacraaltherapie niet vergoed is niet bekend.

Helpt craniosacraaltherapie tegen depressie en PTSS?

AandoeningBehandeling craniosacraaltherapieWaarNiet waarOnduidelijk
DepressieDoor ontspanning komen moeilijke herinneringen boven om te kunnen verwerken.Liesbeth Schroen, voorzitster NCSV:  

Tijdens de behandeling brengen we iemand zachtjes terug naar het trauma om dit te verwerken.   Mensen hebben het gevoel dat ze weer regie over hun leven hebben.
          XMartijn Arns, directeur onderzoeksinstituut BrainClinics:

Ik zie geen wetenschappelijk bewijs voor craniosacraaltherapie als behandeling voor depressie.      
PTSSMensen terugbrengen naar de herinnering net voor traumatische gebeurtenis en het geprikkelde zenuwstelsel tot rust brengen.Liesbeth Schroen, voorzitster NCSV:  

Mensen krijgen weer de regie over hun leven.
        XPsychotherapeut Alice Algera:  

Waarom zou het niet werken? Er zijn meerdere behandelmethodes mogelijk, maar Algera geeft aan niet precies de effectiviteit te weten.

Hersenvocht

Een kritiekpunt op de therapie is dat craniosacraaltherapeuten beweren het hersenvocht te kunnen sturen. In 2015 is er een onderzoek gedaan naar de beweging van het hersenvocht. De onderzoekers stelden dat hersenvocht stroomt met elke ademhaling en stopt wanneer je je adem inhoudt. Inademen is volgens hen dus hetgeen dat hersenvocht aandrijft.

De site Painscience.com neemt dit onderzoek als voorbeeld om het verhaal van craniosacraaltherapeuten in twijfel te trekken. Aan de hand van de resultaten van dit onderzoek, zeggen zij dat het niet aanneembaar is dat craniosacraaltherapeuten iets aan de beweging van het hersenvocht kunnen doen.

Liesbeth Schroen, voorzitster van de Nederlandse Cranio Sacraal Vereniging, zegt dat hetgeen de onderzoekers stellen niet juist is. “Het ritme van het pompen van het craniosacrale vocht in de hersenen heeft een ander ritme dan het ademhalingsritme. De grondlegger van de craniosacraaltherapie en neurochirurg Upledger heeft dit met eigen ogen gezien tijdens een hersenoperatie.”

Ook vertelt Schroen dat ‘sturen’ van hersenvocht niet het goede woord is. “Het hersenvocht heeft gewoon zijn werking’’, weerlegt Schroen “We sturen het vocht zelf niet aan, maar het bindweefsel waardoor het vocht beter kan doorstromen.”

Voormalig hoogleraar complementaire geneeskunde Edzard Ernst weerlegt dit argument op zijn beurt op zijn website. Hij is van mening dat de bewegingen die craniosacraaltherapeuten maken niet zorgen voor een betere doorstroming van het hersenvocht. De voormalig hoogleraar zegt dat daar geen enkel wetenschappelijk bewijs voor is.

Helpt craniosacraaltherapie bij ADHD en autisme? Kan de behandeling huilbaby’s helpen?

AandoeningBehandelingWaarNiet waarOnduidelijk
ADHDBegint bij de benen, het lichaam rustig krijgen en daarmee de persoon ook.Liesbeth Schroen, voorzitster NCSV:  

De beweging van het craniosacrale ritme en de energie in het lichaam gaat alle kanten op. De persoon en het lichaam wordt rustiger.
        XKenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie:  

Er is geen bewijs voor de werking en effectiviteit van craniosacraaltherapie.  
GGZ Standaarden:

Complementaire zorg kan voor sommigen zorgen voor persoonlijk welzijn.
AutismeDezelfde behandeling als bij ADHD.Liesbeth Schroen, voorzitster NCSV:  

Tijdens de behandeling wordt het lichaam rustig en  de persoon zelf ook.   De hele mens wordt behandeld, maar we beweren niet dat we het kunnen genezen.    
        XNederlandse Vereniging voor Autisme:

Zolang alternatieve behandelingen als aanvulling (en niet als vervanging) gebruikt worden op reguliere zorg, is het positief als mensen met of zonder autisme zich hierdoor beter voelen.  

Wetenschappelijk onderzoek:

De therapie voor behandeling van de symptomen van autisme wordt als positief gezien. Minpunt is dat er te weinig mensen met autisme zijn ondervraagd.
Huilbaby’sDoor de lichte aanrakingen wordt de baby ontspannen.De website van de NCSV:

Baby’s ontspannen zich, hierdoor ontstaat verbetering.  
      XWetenschappelijk onderzoek:

De therapie is effectief en veilig voor baby’s. Minpunt is dat er te weinig baby’s aan het experiment deelnamen.

‘Alternative medicine: A critical assessment of 150 modalities’

Edzard Ernst, voormalig hoogleraar complementaire geneeskunde, bracht in 2019 een boek uit waarin hij 150 alternatieve geneeswijzen en medicijnen onder de loep nam. Bij elke methode worden een aantal kritische noten geplaatst. Daarnaast wordt er een conclusie getrokken over de geloofwaardigheid, efficiëntie, veiligheid, kosten en de risico/batenverhouding.

Ernst zegt in zijn boek genaamd ‘Alternative medicine: A critical assessment of 150 modalities’ het volgende over craniosacraaltherapie:

  1. Craniosacraaltherapeuten beweren de schedelbeenderen te kunnen manipuleren, maar deze bewering is niet erg geloofwaardig omdat er erg weinig beweeglijkheid in de schedelbeenderen zit.
  2. Craniosacraaltherapie wordt niet ondersteund door degelijk, wetenschappelijk bewijs.
  3. Craniosacraaltherapie is populair bij jonge kinderen door de lichte aanrakingen, maar ook hier is er weinig bewijs voor de effectiviteit van de behandeling.
  4. De kosten voor craniosacraaltherapie zijn meestal niet erg veel, maar als de therapie vaak wordt herhaald, kan het veel geld worden.

Hoofdstuk 9.9 op blz. 163 van ‘Alternative Medicine: A critical assessment of 150 modalities’

Wetenschappelijk onderzoek

Er is wetenschappelijk onderzoek gedaan naar craniosacraaltherapie. In de paper ‘De kracht van cranio’ wordt verwezen naar vijftien wetenschappelijke onderzoeken die stellen dat craniosacraaltherapie wel degelijk effect heeft op verschillende klachten. Ook wordt verwezen naar een aantal boeken en andere onderzoeken.

Wanneer je op PubMed de term ‘craniosacral therapy’ intypt, komen er 104 onderzoeken tevoorschijn. Er is dus wel degelijk wetenschappelijk onderzoek gedaan naar de therapie. Maar, aan het onderzoek dat er is, zitten nog best wat haken en ogen.

Bij de meeste onderzoeken die worden aangehaald in dit artikel is de steekproef klein. Er hebben eigenlijk te weinig mensen aan meegedaan om een goede conclusie te kunnen trekken. Het is wel positief dat de meeste onderzoeken worden uitgevoerd door onderzoekers aan universiteiten.

Het wetenschappelijk onderzoek over craniosacraaltherapie als behandeling bij autisme is uitgevoerd door een bedrijf van therapeuten die allerlei alternatieve therapieën uitoefenen, genaamd Special Therapies, Inc. Dit vertekent het beeld enigszins, omdat zo kan zijn dat de therapeuten belang hebben bij een goed eindresultaat en dus niet onpartijdig het onderzoek zijn ingegaan. Misschien is dat hier niet het geval, maar het maakt het onderzoek er niet betrouwbaarder op.

Craniosacraaltherapie: kwakzalverij of effectieve therapie?

Volgens sommige experts in de zorg is er geen wetenschappelijk bewijs voor de werking van de therapie. Het wetenschappelijk bewijs dat er is, is karig maar wel in grote mate positief. Er zijn online veel verhalen te vinden van mensen bij wie de therapie wél effect heeft.

De meningen over de therapie zijn dus verdeeld. Sommige mensen zijn erg te spreken over craniosacraaltherapie, anderen vinden het absurd en kwakzalverij. De waarheid ligt waarschijnlijk ergens in het midden.

Add a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *