Chiropractie geldt nog altijd als alternatief. Wordt het tijd voor een andere blik op de ‘bottenkraker’?

Bron: piqsels.com

Door Laura Popken

Wereldwijd is chiropractie de op twee na grootste tak in de gezondheidszorg, na de reguliere (westerse) geneeskunde en tandheelkunde. Toch wordt de beroepsgroep in Nederland niet erkend als medische specialisten, maar vallen ze onder de alternatieve geneeswijzen. Hoe kijken voor- en tegenstanders naar de status van chiropractors? En welke bewijzen zijn er voor en tegen de werking van chiropractie?

Bijna haar hele leven had Willemijn* (25) uit Drenthe pijn in haar onderrug. Vooral tijdens het paardrijden, dat ze al vijftien jaar doet, zat het haar in de weg. “Vanaf mijn puberteit ben ik een beetje scheef gaan groeien, maar ik wist niet wat ik eraan kon doen. Ik had zelfs het idee dat ik scheef op mijn paard zat.” Toch was er niets aan de hand volgens de huisarts. “Dat vond ik gek, want ik had pijn. Het voelde echt als een beperking.”

Drie jaar geleden stapte ze naar een chiropractor bij haar in de buurt. “Ik had er geen ervaring mee, dus ik wist niet wat ik ervan moest verwachten. Ik probeerde er blanco in te gaan, maar dacht ook: kan die persoon mij echt helpen?”

Het bezoek bleek een schot in de roos: “Mijn chiropractor legde letterlijk en figuurlijk de vinger op de zere plek. Mijn staartbotje bleek scheef te staan. Na de behandeling liep ik rechtop de praktijk uit, terwijl ik krom binnenkwam. Het was bizar.”

Alternatieve behandelmethode
Uit onderzoek van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) uit 2014 blijkt dat bijna een miljoen Nederlanders in de jaren 2010-2012 een alternatief genezer bezochten. Daarvan ging 17% naar de chiropractor. Dat de ‘bottenkraker’, zoals het beroep in de volksmond heet, wordt beschouwd als een alternatieve behandelmethode is op het eerste gezicht niet altijd duidelijk. Chiropractors werken vaak vanuit professioneel ogende praktijken, soms gevestigd in grote gezondheidscentra. In tegenstelling tot andere alternatieve behandelaars, zoals acupuncturisten of homeopaten, zijn ze gespecialiseerd opgeleid. Om zich aan te mogen sluiten bij een van de beroepsverenigingen moet een chiropractor een universitaire studie Chiropractie hebben afgerond, die alleen in het buitenland wordt aangeboden. Nederlandse studenten kiezen vaak voor het AECC University College in Bournemouth in Engeland.

Ook Willemijn had niet door dat haar chiropractor als alternatief te boek staat: “Ik hoef die vrouw maar aan te kijken en ze weet meteen waar ik last van heb. Ze denkt ook met me mee over andere lichamelijke klachten. Ze adviseerde me bijvoorbeeld om regelmatig mijn steunzolen te laten controleren.”

“Holisme is in de alternatieve hoek gezet, daarom gebruiken we dat woord niet graag.”

Chiropractor Simone Knaap

Zelfgenezend vermogen
Het is het beeld zoals chiropractors dat graag uitdragen: professionele behandelaars die meedenken bij andere klachten en eventueel doorverwijzen. Maar bovenal zijn ze ‘specialisten van het bewegingsapparaat’, die het menselijk lichaam als een geheel beschouwen, vertelt chiropractor Simone Knaap van Chiropractie Borger. Daar zit volgens Knaap meteen het verschil met de reguliere geneeskunde: “Kort gezegd gaan wij uit van het zelfgenezend vermogen van het lichaam en proberen dat te ondersteunen. De reguliere geneeskunde neemt het lichaam als het ware over door het geven van medicatie.” Daar is Knaap niet op tegen: “Beide stromingen hebben hun waarde. Als iemand een zware longontsteking heeft, zeg ik niet dat chiropractie dat kan verhelpen. Dan moet er gewoon antibiotica in. Maar daarmee neem je het lichaam over, want het lost het niet zelf op.” Met het woord ‘holistisch’ heeft Knaap moeite: “Officieel is chiropractie dat natuurlijk wel, maar sommige termen raken op den duur besmet. Holisme is erg in de alternatieve hoek gezet, daarom gebruiken we dat woord niet graag. Terwijl het daar uiteindelijk wel om gaat.”

Spinale manipulatie
De manier van werken gaat vooral uit van ‘spinale manipulatie’- oftewel het ‘kraken’ van de wervelkolom, hoewel chiropractors vaak benadrukken dat een behandeling ook uit andere zaken kan bestaan, zoals oefeningen doen. Volgens de website van de Nederlandse Chiropractoren Associatie (NCA), de grootste beroepsvereniging voor chiropractors in ons land, onderscheiden chiropractors zich van fysiotherapeuten en manueel therapeuten door ‘de kennis van het bewegingsapparaat (in het bijzonder van de wervelkolom), het zenuwstelsel, het analyseren van röntgen- en MRI-foto’s en door algemene diagnostische vaardigheden met elkaar te integreren.’

Ook de benodigde opleiding wordt aangehaald: chiropractors die zijn aangesloten bij de beroepsvereniging zijn altijd universitair opgeleid, terwijl dat voor beroepen als fysiotherapeuten of manueel therapeuten niet altijd opgaat, zo meldt de website.

Ook Willemijn wordt ‘gekraakt’ door haar chiropractor, vertelt ze. Ze heeft het gevoel dat het haar helpt bij haar rugproblemen: “Mijn onderrug is instabiel. Toen ik met mijn behandeling begon had ik veel pijn. Dat is nu weg.” Het manipuleren ervaart ze niet als een probleem, integendeel: “Ik vind het heerlijk. Voordat ik naar de chiropractor ging heb ik fysiotherapie geprobeerd in combinatie met oefeningen. Dat ging niet goed, de oefeningen bleken te zwaar voor mij. Chiropractie helpt me wel.”

Wetenschappelijk bewijs
In Nederland bestaat chiropractie sinds 1968, toen in Zeist de eerste praktijk opende. De methode werd eind negentiende eeuw bedacht in de Verenigde Staten door Daniel David Palmer, die in 1897 in de staat Iowa het Palmer College of Chiropractic stichtte, de eerste chiropractieopleiding ter wereld. Die opleiding bestaat overigens nog altijd.

De ideeën van Palmer zijn koren op de molen van critici: de geestelijk vader was van mening dat zenuwbanen geblokkeerd kon worden, hij noemde dit een ‘subluxatie’. Een term die ter discussie staat: in de reguliere geneeskunde is een subluxatie een gewricht dat deels uit de kom is, zoals dat kan gebeuren bij de elleboog of de schouder. Daarnaast hield de Palmer zich bezig met alternatieve zaken als magneettherapie en was tegen vaccinatie.

In de discussie rondom de effecten van chiropractie lopen de gemoederen regelmatig hoog op. Voor- en tegenstanders slaan elkaar voortdurend om de oren met bewijzen waaruit zou blijken dat het manipuleren van de wervelkolom wel of juist niet zou werken. Zo noemde de Vereniging tegen de Kwakzalverij de behandelmethode in 2017 ‘de onbewezen leer van de wervelstand’. Zeven jaar eerder, in 2010, zond het onderzoeksprogramma ZEMBLA een reportage uit waaruit zou blijken dat het manipuleren van de nekwervels ernstige complicaties kan veroorzaken, zoals hersenbloedingen. De redactie werd op de vingers getikt door de Raad voor de Journalistiek na een klacht van beroepsvereniging NCA. De berichtgeving was te eenzijdig, oordeelde de Raad. Onderzoeken die zeggen dat nekmanipulatie ongevaarlijk is, werden niet genoemd. Ook kwamen in de reportage geen chiropractors aan het woord.

“Stel vragen: wat is het voor methode, is het wetenschappelijk gefundeerd en wie voert het uit?”

Voormalig fysiotherapeut Peter Mulder

Ondanks alle weerstand is NCA-voorzitter Gitte Tønner van mening dat wetenschappelijk onderzoek wel degelijk oordeelt in het voordeel van de chiropractie: “De onderzoeken die ik lees, zijn gepubliceerd The Lancet en de British Medical Journal (gerenommeerde medische vaktijdschriften,  red.). Die onderzoeken zeggen allemaal dat bij lage rugklachten spinale manipulatie de eerstelijnskeuze is.” De bijwerkingen van het manipuleren van de wervelkolom zijn volgens Tønner verwaarloosbaar: “Ze zijn zo gering dat het moeilijk is om daar onderzoek naar te doen. Wel kan er bij de behandeling van nekklachten spierpijn optreden, een beurs gevoel en vermoeidheid. Dat gaat gewoon weer over.”

Kaf onder het koren
Voormalig fysiotherapeuten Henk Jan Kooke en Peter Mulder uit Groningen zijn kritisch op de werkwijze van chiropractors. Mulder, inmiddels organisatieadviseur, bezocht enige tijd een chiropractor toen hij van een staand naar een zittend beroep ging en lage rugklachten ontwikkelde. De behandelingen waarmee hij bekend was, hielpen hem niet. “Ik wilde kijken of chiropractie een bepaalde cyclus in mijn klachten kon doorbreken.”

Hoewel Mulder tevreden is over zijn chiropractor – “hij is ook arts” – plaatst hij kanttekeningen bij de beroepsgroep: “Als je kijkt naar het beroep op zich, en een deskundig persoon voert de behandeling uit, dan kan het prima werken en kan het ook geen kwaad. Maar er is veel kaf onder het koren. Dat zorgt voor een slechte naam.”

Kooke is stelliger in zijn kritiek: “Inmiddels zijn er in Nederland wel tweehonderd therapieën die zich richten op dezelfde rugklachten. Veel zijn onzinnig, maar niet zo gevaarlijk. Chiropractie is ook onzinnig, maar wel gevaarlijk.” De directeur van adviesbureau STEP in Groningen, dat zich specialiseert in preventie van fysieke overbelasting, is fel tegenstander van chiropractie. “Men manipuleert op hardhandige wijze, echt met grof geweld. Er zijn een aantal gebieden waar dat minder kwaad kan, zoals bij de heupen. Maar de meeste mensen komen binnen met nek- en rugklachten, terwijl wetenschappers die plekken als no go area beschouwen voor manuele therapieën.”

Kooke verwijst naar de American Heart Association and American Stroke Association, de Amerikaanse hart-en beroerte-stichting. De organisatie geeft aan dat manipulatie van de nek een rol lijkt te spelen een rol in het aantal cervicale arteriële dissecties, oftewel een scheuring in een van de halsslagaders. “Men zou kunnen zeggen: waar gehakt wordt vallen spaanders. Maar je moet wel te maken hebben met een behandelwijze die goed werkt. Dat is in dit geval niet zo.”

Waar Kooke de chiropractie het liefst ziet verdwijnen, pleit Mulder vooral voor een kritische blik: “Stel vragen: wat is het voor methode, is het wetenschappelijk gefundeerd en wie voert het uit?” Mulder geeft toe dat dat voor mensen zonder medische of fysiotherapeutische achtergrond lastig is: “Dat is een probleem, vooral waar het om zogenaamde alternatieve geneeswijzen gaat. Er zijn behandelaars die misbruik maken van de goedgelovigheid van mensen en maar wat doen.” Ondanks zijn eigen goede ervaring met de chiropractor annex arts, zou Mulder onder andere omstandigheden niet zomaar naar een chiropractor stappen: “Je weet niet waar je terechtkomt. Vanuit mijn achtergrond weet ik waar ik naar moet kijken en naar wie. Maar een ander zou ik nooit adviseren naar een chiropractor te gaan, tenzij ik positieve ervaringen heb met de behandelaar.”

Ondanks zijn kritiek ziet Mulder mogelijkheden voor de chiropractie: “Ook binnen de fysiotherapie werden in het verleden behandelingen gegeven die niet voldoende wetenschappelijk waren onderbouwd, en die uiteindelijk zijn geschrapt. Dat komt omdat fysiotherapie wordt gezien als een reguliere behandeling. Er werd en wordt scherp op toegezien en het doen van wetenschappelijk onderzoek wordt gestimuleerd. Dat zou voor chiropractie ook kunnen. En als er een opleiding in Nederland zou zijn, kun je het beroep veel beter beheersen en sturen. Uiteindelijk bescherm je daarmee ook de consument.”

‘Nederland loopt achter’
Vooralsnog lijkt de discussie rondom de kritiek op chiropractie nog niet beslecht. Voor NCA-voorzitter Tønner is de tijd in ieder geval rijp voor een andere kijk op haar vak: “Voor ons is het problematisch dat chiropractie nog steeds als alternatief wordt gezien. In Nederland lopen we achter. Ik heb mijn titel in Denemarken gehaald en drie jaar van mijn opleiding bestond uit geneeskunde. En Denemarken is niet bepaald een ontwikkelingsland.”

Kritiek of niet, voor Willemijn maakt het allemaal niet zoveel uit. Het gaat nu goed met haar rug en bezoekt de chiropractor nog maar af en toe. “Ik ben heel positief over mijn behandeling, en wat mij betreft moet het onderdeel zijn van de reguliere geneeskunde. Het levert zoveel goeds op.”

Wat is de rol van de zorgverzekeraar?

De zorgverzekeraars spelen een belangrijke rol bij het bepalen van de te vergoeden zorg. Omdat chiropractie niet wordt vergoed vanuit het basispakket, moet een aanvullende zorgverzekering worden afgesloten. De vergoedingen voor chiropractie variëren per verzekeraar en pakket, maar liggen tussen de 200 euro per kalenderjaar tot uitschieters van 1.500 euro per kalenderjaar. Een consult kost rond de 60 euro.

Een rondgang langs de grootste zorgverzekeraars (CZ, Zilveren Kruis, Menzis en VGZ) laat zien dat zij uitgaan van waar verzekerden behoefte aan hebben. Bewezen effectiviteit van de behandelingen is geen criterium voor het wel of niet vergoeden van een behandeling. Wel zijn er verzekeraars, zoals Menzis, die aangeven dat behandelingen niet experimenteel mogen zijn of een rituele grondslag mogen hebben, zoals bij handoplegging.

De gevraagde zorgverzekeraars geven allemaal aan dat alternatieve behandelaars moeten zijn aangesloten zijn bij een beroepsvereniging om in aanmerking te komen voor een (gedeeltelijke) vergoeding van de zorgkosten.

*Vanwege privacyredenen wilde Willemijn niet met haar volledige naam en woonplaats in dit artikel verschijnen. Haar gegevens zijn bekend bij de redactie.

Add a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *